Komu wcześniejsza emerytura, komu pomostówka?

Leszek Kostrzewski
2007-03-13 , aktualizacja: 26.02.2008 00:00
A A A Drukuj
Wcześniejsze emerytury tylko do końca tego roku. Od 1 stycznia 2008 r. zastąpią je mniej korzystne pomostówki. W naszym informatorze wyjaśniamy, kto już teraz może przejść na wcześniejszą emeryturę
ZOBACZ TAKŻE
Wybierz OFE dla siebie w naszym Centrum Finansowym

Od 2008 r. ma wejść tzw. ustawa pomostowa (co to takiego - wyjaśniamy niżej). Pomostówka może być mniejsza nawet o połowę od obecnych wcześniejszych świadczeń, będzie też zakaz dorabiania.

Zobacz także: • Zawody szczególne • Praca szczególna - jak ją wykazać • Dla tych, którym nie przysługuje wcześniejsza emerytura

Jednak z powodu opóźnień w systemie informatycznym rząd lada dzień może zdecydować o przedłużeniu starych praw jeszcze o rok. Oznacza to, że kolejne 80 tys. Polaków, kończących pracę w 2008 r. będzie miało prawo do wcześniejszej emerytury - na obecnych bardzo korzystnych zasadach.

Zanim jednak napiszemy o zmianach, pokażemy, jak jest obecnie. Sprawdź, czy wcześniejsza emerytura przysługuje ci już teraz.

Czy nauczyciele, górnicy i kolejarze stracą swoje uprawnienia - o tym napiszemy jutro.

Dla urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.

Na wcześniejszą emeryturę (tzw. pracowniczą) mogą w tej chwili przejść bez względu na warunki pracy urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., którzy spełnią podstawowe kryteria wieku i stażu pracy:

Kobiety, które ukończyły 55 lat i mają co najmniej 30 lat stażu pracy (okresy składkowe i nieskładkowe - patrz słowniczek) lub ukończone 55 lat i 20 lat pracy oraz orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy.

Mężczyźni, którzy skończyli 60 lat i mają 25 lat stażu, ale tylko wtedy, gdy orzeczono u nich całkowitą niezdolność do pracy.

Ale nie wystarczy mieć odpowiedniego wieku i stażu pracy. Trzeba jeszcze:

•  bezpośrednio przed złożeniem wniosku o wcześniejszą emeryturę mieć tzw. ubezpieczenie pracownicze. Takie ubezpieczenie pracodawca opłaca każdemu zatrudnionemu na umowę o pracę (także na pół etatu - wielkość etatu nie ma znaczenia);

•  w ciągu dwóch lat przed złożeniem wniosku być zatrudnionym co najmniej przez pół roku na podstawie umowy o pracę (wymiar etatu nie ma znaczenia, ale - uwaga! - umowa zlecenia i inne umowy się nie liczą).

Ważne. Nie musisz spełniać warunku "pozostawania w stosunku pracy przez co najmniej sześć miesięcy w okresie ostatnich 24 miesięcy ubezpieczenia", jeżeli w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę byłeś na rencie (ale przed rentą też powinieneś być pracownikiem, czyli mieć etat i odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne).

Uwaga! Chcesz przejść na wcześniejszą emeryturę? Musisz sam wystąpić o rozwiązanie dotychczasowej umowy o pracę. Nikt tego za ciebie nie zrobi! Ani ZUS, ani pracodawca.

Dla wykonujących szczególne zawody

Jesteś hutnikiem, strażakiem, celnikiem, a może pracowałeś w zakładach produkujących azbest? To znaczy, że pracowałeś w warunkach szczególnych lub wykonywałeś prace o szczególnym charakterze! Przeczytaj uważnie ten akapit - dowiesz się, czy możesz skorzystać z wcześniejszej emerytury. O nauczycielach, górnikach i kolejarzach - napiszemy jutro.

Na początek ważne zastrzeżenie: na świadectwie pracy musisz mieć poświadczoną pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (z wymienionym działem rozporządzenia, stanowiskiem, wymiarem zatrudnienia - musi być pełny etat). Nie znalazłeś na świadectwie takiego zapisu? Najpierw sprawdź, czy masz do niego prawo (gdzie i jak - piszemy za chwilę). Jeśli tak - wystąp o zmianę świadectwa pracy (szczegóły w ramce obok).

Na wcześniejszą emeryturę z powodu pracy w szczególnych warunkach (lub o szczególnym charakterze) mogą przejść urodzeni między 1 stycznia 1949 r. a 31 grudnia 1968 r., o ile do końca 2007 r. uzyskają wszystkie wymagane uprawnienia (wiek, staż pracy, staż w warunkach szczególnych) oraz nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego.

Uwaga! Osobom, które w tym roku spełnią wszystkie warunki do otrzymania wcześniejszej emerytury, a jedyną przeszkodą do jej otrzymania było uczestnictwo w OFE, pomogli posłowie. 21 lutego 2007 r. weszła w życie ustawa, która pozwala na wystąpienie z OFE i tym samym otrzymanie wcześniejszej emerytury. To dobra wiadomość dla kobiet urodzonych w 1952 roku. W 2007 r. spełnią kryterium wiekowe umożliwiające przejście na wcześniejszą emeryturę - będą miały 55 lat.

Ważna informacja! Jeśli w tym roku spełnisz wszystkie warunki uprawniające do pobierania wcześniejszej emerytury - ale chcesz dalej pracować - nie ma problemu. W ostatnich dniach wiele osób wydzwaniało do ZUS z pytaniem, czy aby "załapać" się na obecne, bardziej korzystne świadczenia, muszą do końca roku składać wniosek o emeryturę i zrezygnować z pracy. "Obawiam się, że jeśli się spóźnię i złożę wniosek po nowym roku - to będę podlegać pod nowe, mniej korzystne przepisy". - Nic bardziej mylnego. ZUS zapewnia - możesz pracować dłużej. Nawet jeśli wniosek złożysz w 2008 r i później - stara, korzystna emerytura będzie Ci się należeć (wyjątek stanowią nauczyciele, ale o tym poniżej; szczegóły zaś przechodzenia nauczycieli na emeryturę opiszemy też jutro).

Jest tylko jeden warunek - powtórzmy go jeszcze raz - wszystkie kryteria uprawniające do obecnej wcześniejszej emerytury trzeba spełnić DO KOŃCA 2007 ROKU!

Żeby to lepiej zrozumieć, posłużymy się przykładem. Pani Stanisława w sierpniu br. będzie już miała odpowiedni wiek i staż pracy i tym samym będzie mogła przejść na wcześniejszą emeryturę. Ma jednak niezłą pensję i wcale nie zamierza z niej rezygnować. Firma, w której pracuje, zadeklarowała, że jeszcze dwa lata praca pani Stanisławy będzie dla niej niezbędna. Nasza bohaterka zamierza więc pracować do końca 2009 r. Wniosek o wcześniejszą emeryturę złoży dopiero w styczniu 2010. Mimo że będą już (od dwóch lat) obowiązywać mniej korzystne przepisy, pani Stanisława może stwierdzić: "Proszę o przelicznik na poprzednich zasadach!". ZUS nie będzie miał wyboru i powinien spełnić jej żądanie.

Świadczenie przedemerytalne

Tu rząd nie planuje żadnych zmian. Zasady przechodzenia na świadczenie przedemerytalne określa ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (DzU nr 120, poz. 1252).

O świadczenie może wystąpić osoba mająca status bezrobotnej, która:

- pobierała zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 6 miesięcy, a po upływie tego okresu jest nadal zarejestrowana jako bezrobotna;

- w czasie pobierania zasiłku nie odmówiła (bez uzasadnionej przyczyny) przyjęcia pracy;

- złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w ciągu 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu, że pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Jeśli jednak była zatrudniona w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, taki dokument musi złożyć w ciągu 14 dni. Do wniosku trzeba dołożyć m.in. świadectwo pracy oraz zaświadczenie z urzędu pracy o pobieraniu zasiłku przez sześć miesięcy.

To jednak nie koniec warunków. Świadczenie przedemerytalne dostanie:

1. osoba, której zlikwidowano zakład pracy lub jej pracodawca zbankrutował, ale przepracowała u ostatniego pracodawcy co najmniej pół roku. Kobiety muszą mieć ukończone 56 lat (i co najmniej 20-letni staż), a mężczyźni 61 lat (i 25-letni staż),

lub

2. osoba zwolniona z pracy "z przyczyn dotyczących zakładu pracy", w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat - mężczyzna i posiada okres wymagany do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn

lub

3. osoba, która zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy w ciągu 30 dni od dnia utraty prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy pobieranej przez co najmniej 5 lat, a ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat - mężczyzna i osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Sprawę załatwia się w lokalnym ZUS. Obecnie świadczenie wynosi 711,54 zł.

Reforma zagrożona

Rząd wyznaczając 1 stycznia 2008 r. jako datę wypłat nowych emerytur pomostowych, zapomniał jednak, że do ich obsługi trzeba stworzyć specjalny system komputerowy.

Nic więc dziwnego, że - jak ujawniła 3 marca "Gazeta" - odpowiedzialna za system informatyczny w ZUS firma Prokom pisze w specjalnym liście do ZUS: "wypłata wcześniejszych emerytur od nowego roku [2008 - red.] jest nierealna" .

Według informatyków Prokomu na zbudowanie systemu potrzeba aż 1,5 roku od ujawnienia założeń ustawy, która określi, na jakich konkretnie warunkach wcześniejsze emerytury będą przyznawane. Tymczasem ustawy wciąż nie ma.

Rząd pracuje nad nią od roku. Odpowiedzialne za to Ministerstwo Pracy już trzy razy wyznaczało termin prezentacji projektu. Za każdym razem wycofywało się w ostatniej chwili. Najnowszy termin na ujawnienie projektu to kwiecień.

A trzeba pamiętać, że ustawa musi przejść jeszcze konsultacje społeczne w Komisji Trójstronnej, przez Sejm, Senat, by w końcu podpisał ją prezydent.

Według wielu ekonomistów rząd będzie musiał wejście nowych przepisów przesunąć o rok. A to oznacza, że nowe emerytury pomostowe będą obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2009 r. I tym samym na starą, jak na razie dużo korzystniejszą emeryturę, załapie się 100 tys. Polaków, którzy wyjdą z rynku pracy w 2008 r.

Może skorzystać na tym pani Barbara, kontrolerka w PKP, urodzona w 1953 r.

W tym roku kończy 54 lata i będzie miała 29 lat pracy. Wcześniejsza emerytura więc jej nie przysługuje. Warunki (staż i wiek) spełni w 2008 r. Panią Barbarę ucieszy więc przedłużenie o rok starych zasad.

I na koniec ściągawka dla przyszłych emerytów:

•  Od 2008 r. (jeśli parlament zdąży uchwalić ustawę) lub od 2009 r. (jeśli uchwalenie ustawy się przedłuży) wcześniejsze emerytury zastąpią tzw. emerytury pomostowe. Na te drugie nie będzie się jednak opłacało przechodzić.

•  Jeśli spełniasz warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę na obecnych, starych zasadach, masz powody do zadowolenia. Będziesz miał korzystny przelicznik i nie obejmie cię zakaz dorabiania.

•  Masz dobrą pracę? Nie musisz się spieszyć z przejściem na wcześniejszą emeryturę! Jeśli do końca 2007 r. spełnisz wszystkie warunki do uzyskania wcześniejszego świadczenia, wniosek do ZUS o emeryturę możesz złożyć w kolejnych latach.

Jutro o szczegółach przechodzenia na wcześniejszą emeryturę nauczycieli, kolejarzy i górników.

Słowniczek

Kwota bazowa - to 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne (określone w poprzednim roku kalendarzowym). Jest ona ustalana co roku i obowiązuje od 1 marca do końca lutego następnego roku.

Okres składkowy - to okres, w którym podlegamy obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jeśli sami opłacamy składki, np. prowadzimy pozarolniczą działalność gospodarczą, są to okresy, za które były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne.

Okresy nieskładkowe - są to m.in.:

(czas pobierania zasiłków chorobowych,

•  sprawowanie opieki nad dzieckiem do lat trzech,

•  okresy niewykonywania pracy (maksymalnie do 6 lat) spowodowane koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny, który ma I grupę inwalidzką lub jest uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji albo za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ważne! Opiekun w tym czasie nie może osiągać przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia,

•  nauka w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów,

•  okresy pobierania zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

•  okresy udokumentowanej niezdolności do pracy, za które wypłacone zostały z Funduszu Pracy: zasiłki dla bezrobotnych (choroby podczas pobierania zasiłku), zasiłki szkoleniowe lub stypendia.

Wydarzenia rynku pracy