Umowa agencyjna jest to tzw. umowa pośrednictwa. Umowę agencyjną mają prawo zawrzeć tylko osoby prowadzące działalność gospodarczą, czyli przedsiębiorcy (agent i zleceniodawca). Regulacja prawna tejże umowy znajduje się w przepisach kodeksu cywilnego art. 758 - 764 § 9. Na podstawie umowy agencyjnej, przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu (art. 758. § 1.k.c.).

Dodatkowo agent uprawniony jest, też na mocy odrębnego "umocowania" do zawierania umów w imieniu zleceniodawcy oraz do odbierania dla niego oświadczeń. W razie, gdy agent zawierający umowę w imieniu dającego zlecenie nie miał umocowania albo przekroczył jego zakres - umowę uważa się za potwierdzoną, jeżeli zleceniodawca po otrzymaniu wiadomości o zawarciu umowy nie oznajmi klientowi, że takiej umowy nie potwierdza.

Agent nigdy nie będzie uprawniony do działania we własnym imieniu. Praca agenta polega na pośrednictwie, pełnomocnictwie, lub połączeniu obu tych funkcji. Agent sam urządza swoje przedsiębiorstwo a także ponosi koszty związane z jego utrzymaniem. Niemniej jednak agent ma prawo postulować o zwrot kosztów związanych z wykonaniem zlecenia (nawet, gdy umowa nie zawiera takiej wytycznej). Suma takiego zwrotu wynosić będzie wyłącznie tyle na ile były uzasadnione wydatki i o ile ich wysokość przekracza zwykłą w danych stosunkach miarę.

Umowa o świadczenie usług agencyjnych powinna być zawarta w formie pisemnej. W treści takiego dokumentu należy określać wszystkie postanowienia umowy. Umowa ta może być też zawarta w formie dowolnej, toteż niezachowanie formy pisemnej nie oznacza nieważności umowy. Pamiętać należy, że forma pisemna zapobiega nieporozumieniom i niejasnym sytuacją miedzy stronami. Poza tym każda ze stron ma prawo żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień zmieniających lub uzupełniających umowę. Zrzeczenie się tego uprawnienia jest nieważne (art. 758 (2) k.c.).

Wykazać należy, że strony zobowiązują się do zachowania lojalności wobec drugiej osoby. W szczególności agent obowiązany jest przekazywać wszelkie informacje mające znaczenie dla dającego zlecenie oraz przestrzegać jego wskazówek uzasadnionych w danych okolicznościach, a także podejmować, w zakresie prowadzonych spraw, czynności potrzebne do ochrony praw dającego zlecenie.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego art. 760 (2) § 1. dający zlecenie jest w obowiązku przekazywać agentowi dokumenty i informacje potrzebne do prawidłowego wykonania umowy. W kompetencji zleceniodawcy jest również w rozsądnym czasie zawiadomić agenta o przyjęciu lub odrzuceniu propozycji zawarcia umowy oraz o niewykonaniu umowy, przy której zawarciu agent pośredniczył lub, którą zawarł w imieniu dającego zlecenie.

Poza tym zleceniodawca powinien zawiadomić w rozsądnym czasie agenta o tym, że liczba umów, których zawarcie przewiduje, lub wartość ich przedmiotu będzie znacznie niższa niż ta, której agent mógłby się normalnie spodziewać. Postanowienia umowy sprzeczne z tą wytyczną są nieważne.

Klauzula o ograniczeniu działalności konkurencyjnej

Strony mogą zaznaczyć w umowie (forma pisemna) pod rygorem nieważności, ograniczenie działalności agenta mającego charakter konkurencyjny na okres po rozwiązaniu umowy agencyjnej. Ograniczenie działalności konkurencyjnej jest ważne, jeżeli dotyczy grupy klientów lub obszaru geograficznego, objętych działalnością agenta, oraz rodzaju towarów lub usług stanowiących przedmiot umowy. Jednakże ograniczenie działalności konkurencyjnej nie może trwać dłużej niż dwa lata od rozwiązania umowy.

W kompetencji zleceniodawcy jest wypłacenie agentowi należytej gratyfikacji za ograniczenie działalności konkurencyjnej w czasie jej trwania, chyba, że umowa zawiera inne wytyczne albo, że umowa agencyjna została rozwiązana na skutek okoliczności, za które agent ponosi odpowiedzialność.

Ponadto dający zlecenie może do dnia rozwiązania umowy odwołać ograniczenie działalności konkurencyjnej z takim skutkiem, że po upływie sześciu miesięcy od chwili odwołania jest on zwolniony z obowiązku wypłacania agentowi odpowiedniej sumy pieniężnej za ograniczenie działalności konkurencyjnej w czasie jego trwania. Odwołanie ograniczenia działalności konkurencyjnej wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

W razie gdyby agent wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi dający zlecenie - może on zwolnić się z obowiązku przestrzegania ograniczenia działalności konkurencyjnej przez złożenie dającemu zlecenie oświadczenia na piśmie przed upływem miesiąca od dnia wypowiedzenia.

Jakie wynagrodzenie dla agenta

Umowa agencyjna jest zawsze gratyfikowana. Jednakże, gdy w umowie nie wykazano dokładnego sposobu wynagrodzenia, agentowi należy się prowizja. Prowizja jest to gratyfikacja, której wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów. A w sytuacji, kiedy w umowie nie ustalono wysokości prowizji, agentowi należy się ona w wysokości konwencjonalnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju lub w miejscu działalności prowadzonej. Gdyby jednak nie można było ustalić prowizji w taki sposób, agentowi przysługuje prowizja w odpowiedniej wysokości, uwzględniająca wszystkie okoliczności bezpośrednio związane z wykonaniem zleconych mu czynności.

Możliwe jest też, aby agent żądał prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej - jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego działalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju.

W przypadku, kiedy agentowi zostało przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy klientów lub obszaru geograficznego, a w czasie trwania umowy agencyjnej została bez udziału agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy lub obszaru - agent ma prawo żądać prowizji od tejże umowy. W obowiązku zleceniodawcy jest w rozsądnym czasie zawiadomić agenta o zawarciu takowej umowy.

Wykazać należy też, iż w umowie agencyjnej zawartej w formie pisemnej dopuszczalna jest klauzula określająca, że agent za odrębnym wynagrodzeniem czyli (prowizja del credere), w uzgodnionym zakresie, odpowiada za wykonanie zobowiązania przez klienta. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, agent odpowiada za to, że klient spełni świadczenie. Niemniej jednak odpowiedzialność agenta może dotyczyć wyłącznie oznaczonej umowy lub umów z oznaczonym klientem, przy których w zawarciu pośredniczył albo zawarł w imieniu dającego zlecenie. W razie niezachowania formy pisemnej umowy - uważa się umowę agencyjną za zawartą bez tego zastrzeżenia.

Agent ma prawo żądać również prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej. Taka uzupełniająca prowizja należy się agentowi, gdy propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej, a także wtedy, kiedy do zawarcia transakcji doszło w przeważającej mierze w wyniku jego działalności w okresie trwania umowy agencyjnej, a zarazem w rozsądnym czasie od jej rozwiązania.

Agent nie może żądać prowizji, gdy oczywisty jest fakt, iż umowa z klientem nie zostanie wykonana na skutek okoliczności, za które dający zlecenie nie ponosi odpowiedzialności. Jeżeli zaś prowizja została już agentowi wypłacona, podlega ona zwrotowi. Postanowienie umowy agencyjnej mniej korzystne dla agenta jest nieważne.