Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

Anna Maria Sierpińska
24.07.2008 , aktualizacja: 24.07.2008 16:56
A A A Drukuj
Zgodnie z przepisami kodeksu pracy art. 171. w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. Pamiętać należy jednak, że taki tok postępowania nie ma zastosowania, gdy stosunek pracy obowiązuje.
Ustanie stosunku pracy jest wyłącznym zdarzeniem prawnym uzasadniającym wypłatę ekwiwalentu pieniężnego. Ekwiwalent pieniężny podlega ochronie w takim samym zakresie, jak wynagrodzenie za pracę. We wszystkich innych wypadkach pracodawca jest w obowiązku udzielić pracownikowi urlopu w "naturze", zgodnie z zasadą naturalnego wykonania zobowiązań urlopowych. Do wniosku takiego prowadzi ochronny charakter zarówno przepisu art. 152 § 1 k.p, jak i art. 171 k.p, których celem jest ochrona pracownika przed zamianą naturalnego wykorzystania urlopu wypoczynkowego na ekwiwalent.

A zatem pracodawca obowiązany jest wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny w razie niewykorzystania przysługującego mu urlopu (w całości lub w części) z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy bez względu na:

sposób i przyczynę rozwiązania stosunku pracy (nie ma znaczenia, czy rozwiązanie stosunku pracy wynikło z przyczyn zawinionych przez pracownika, czy też nie), rozwiązanie umowy przez pracownika, czy też przez pracodawcę, przyczynę wygaśnięcia stosunku pracy.

Pracownik nabywa prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy z datą rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Termin przedawnienia ekwiwalentu wynosi trzy lata. Wysokość tego świadczenia oblicza się na podstawie wynagrodzenia z okresu poprzedzającego miesiąc, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Ponadto ekwiwalent przysługuje również pracownikowi za urlopy zaległe (por.wyr.SN z 15. 10. 1976 r., I PRN 71/76, OSNCP 1977, z. 5-6, poz. 97). Tak więc pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent za bieżący oraz zaległy urlop. W przypadku ustalania ekwiwalentu za urlop zaległy, stosuje się wysokość współczynnika z roku, w którym pracownik nabył uprawnienia do ekwiwalentu.

Nadmienić należy, że pracownik nie może zrzec się ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, mimo faktu, iż przepisy prawa nie zakazują tego ewidentnie. Nie można uznać też, że okres urlopu wypoczynkowego, za który wypłaca się ekwiwalent, powoduje przedłużenie czasu trwania stosunku pracy (świadczenie owe konsumuje czas urlopu wypoczynkowego).

Pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu

Przepisy dopuszczają wyjątki, gdzie pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu. Przepis art. 171.§ 3 k.p. zawiera postanowienie, zgodnie z którym pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego, w przypadku gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą. Ekwiwalentu nie wypłaca się również w przypadku: skierowania pracownika do pracy za granicą, powołania go do służby wojskowej, do odbycia przeszkolenia wojskowego trwającego dłużej niż 3 miesiące (art. 171 kp).

Poza tym ekwiwalent pieniężny nie będzie przysługiwał pracownikowi, gdy pracodawca na podstawie odrębnych przepisów obowiązany jest objąć pracownika ubezpieczeniem gwarantującym mu otrzymanie świadczenia pieniężnego za czas urlopu. Jednakże, jeśli takie świadczenie pieniężne za czas urlopu jest niższe od ekwiwalentu pieniężnego, pracodawca jest w obowiązku wypłacić pracownikowi kwotę stanowiącą różnicę między tymi należnościami (art. 1721 k.p.).

Zasady ustalenia ekwiwalentu

Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, zwany dalej "ekwiwalentem", ustala się stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego, ale z pewnymi zmianami wynikającymi z § 15 - 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8.01.1997 r. - w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 z późn. zm.). Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy ustala się z wyłączeniem (§ 6 rozporządzenia): jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie,

wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, gratyfikacji (nagród) jubileuszowych,

wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego, wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,

odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych, wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.

Toteż ażeby prawidłowo wyliczyć ekwiwalent za urlop, w pierwszej kolejności należy ustalić miesięczne wynagrodzenie. A także wziąć pod uwagę następujące czynniki: składniki wynagrodzenia określone w stawkach miesięcznych w stałych wysokościach - uwzględnia się w wysokości należnej pracownikowi w miesiącu nabycia prawa do ekwiwalentu, składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc, uzyskane przez pracownika w okresie 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia uprawnienia do ekwiwalentu pieniężnego - w przeciętnej wysokości z okresu 3 miesięcy, składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż 1 miesiąc, wypłacone w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości z tego okresu.

Potem należy oznaczyć współczynnik służący do obliczenia ekwiwalentu za 1 dzień urlopu. W celu obliczenia ekwiwalentu za dzień urlopu dzielimy podstawę ekwiwalentu przez współczynnik ekwiwalentowy. Wykazać należy, iż współczynnik służący do obliczenia ekwiwalentu za 1 dzień urlopu jest określony odrębnie w każdym roku kalendarzowym. Ażeby obliczyć ekwiwalent za godzinę urlopu, należy podzielić ekwiwalent za dzień urlopu przez 8 godzin. W celu ustalenia całej kwoty ekwiwalentu - trzeba pomnożyć wysokość ekwiwalentu za 1 godzinę przez liczbę godzin niewykorzystanego przez pracownika urlopu wypoczynkowego.

Śmierć pracownika

W razie śmierci pracownika ekwiwalent za urlop niewykorzystany w roku, w którym stosunek pracy wygasł, należy się, podobnie jak inne prawa majątkowe ze stosunku pracy, małżonkowi oraz innym osobom uprawnionym do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym pracowniku. W razie zaś braku takich osób prawo do ekwiwalentu wchodzi do spadku (art. 631 § 2 k.p.).

Zobacz także

Wydarzenia rynku pracy