Regulacje w zakresie profilaktycznych badań lekarskich oraz wytyczne, co do opieki zdrowotnej uściśla
kodeks pracy, a także w rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. - w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej, oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy.
Wykazać należy, iż profilaktyczne badania lekarskie pracowników jest to wyodrębniony dział w przepisach bhp. Według kodeksu pracy, obowiązki zapisane w art. 229. w pierwszym rzędzie kładą nacisk na pracodawcę. Toteż pracodawca ma obowiązek skierować pracownika lub kandydata na pracownika na wstępne, okresowe badania lekarskie, a dodatkowo niekiedy także na badania kontrolne (w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni. Jednakże w razie choroby przekraczającej 30 dni pracodawca nie może wymagać przedłużenia zaświadczenia o zdolności do pracy i poczytywać jego braku za naruszenie obowiązku pracowniczego, jeśli nie skierował pracownika na takie badania. Poza tym pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Badaniom wstępnym nie podlegają tylko i wyłącznie osoby przyjmowane ponownie do pracy u danego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą.
Podstawowym obowiązkiem pracownika jest poddanie się profilaktycznym badaniom oraz przedstawienie pracodawcy zaświadczenia lekarskiego określającego zdolność albo brak zdolności do wykonywania danej pracy. W sytuacji, kiedy pracownik nie zastosuje się do wytycznej - ów postępowanie uważa się za naruszenie przepisów bhp. Pracodawca ma prawo ukarać niesubordynowanego pracownika stosując jedną z kar porządkowych lub też rozwiązać z nim umowę w trybie natychmiastowym (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.).
Podkreślić należy, iż pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy (art. 229 § 4 k.p). Dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego zaświadczenia o zdolności do pracy stanowi wykroczenie z art. 283 § 1 k.p. Taka sytuacja może być także uznana za przyczynę zewnętrzną wypadku przy pracy.
Profilaktyczne badania lekarskie może przeprowadzić lekarz posiadający stosowne uprawnienia, których zewnętrznym przejawem jest treść jego pieczęci. Lekarz dokonuje w dokumentacji medycznej pracownika opisu badania oraz wpisu treści orzeczenia. Zaświadczenia lekarskie wydawane są w trybie i według wzoru określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U Nr 65, poz.741 ze zm.). Skierowanie na profilaktyczne badania lekarskie powinno zawierać: określenie rodzaju badania profilaktycznego, stanowisko, na którym pracownik jest lub ma być zatrudniony, informację o występowaniu na stanowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia wykonanych na tych stanowiskach.
Poza tym lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć zakres badań o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, a także wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż to określono we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.
Wszystkie koszty związane z badaniami lekarskimi pokrywa pracodawca. Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych (art. 229 § 6 k.p).
Ponadto pracodawca powinien zastosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z pracą. W razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany, na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu, przenieść pracownika do innej pracy nie narażającej go na działanie czynnika, który wywołał ów objawy (art. 230 k.p).
Niemniej jednak, gdy pracodawca zatrudnia pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników zagrażających życiu człowieka jest obowiązany zapewnić okresowe badania lekarskie także: po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami, po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.
