Kandydat powinien zostać zatrudniony lub nie tylko ze względu na swoje kwalifikacje, umiejętności i wiedzę, a nie ze względu na osobiste plany, wyznawaną religię, czy głoszone poglądy polityczne. Pracodawca nie może ingerować w życie i plany osobiste rekrutowanego. Życie pokazuje jednak, że teoria i praktyka to dwie różne rzeczy. Nadal można spotkać rekruterów, którzy bez zażenowania pytają kobiety o to, ile mają lub planują dzieci, a mężczyzn, czy nie są gejami. To jednak niezgodne z polskim prawem, dlatego każdy wybierający się na rozmowę powinien zapoznać się z listą "pytań zakazanych".

To wolno każdemu

Trzeba pamiętać, że rozmowa kwalifikacyjna jest rozmową o pracę i ma charakter formalny. W związku z tym pracodawca może pytać o wszystko, co tylko jest związane z danym stanowiskiem. Jej głównym tematem jest doświadczenie zawodowe osoby aplikującej, a celem poznanie doświadczeń i zdolności kandydata. - Standardem dobrej rozmowy jest, aby pytania skierowane do kandydata były rzeczowe oraz ukierunkowane na poznanie kandydata pod kątem jego wiedzy i umiejętności. - mówi Dominika Mamro, specjalista ds. marketingu i PR w firmie Advisory Group TEST Human Resources. - Wszelka ingerencja w sferę prywatną nie powinna mieć miejsca, stąd pytania o planowanie rodziny, orientację seksualną, narodowość itp. są nie na miejscu. Mogą pojawić się oczywiście pytania odbiegające od standardowego: "Jaką cechę swojego charakteru uważa pan/pani za najważniejszą?" - Oprócz typowych pytań o dotychczasowa ścieżkę kariery mogą paść pytania o hobby i plany zawodowe na przyszłość. - wyjaśnia Monika Podgórska, z agencji rekrutacyjnej Start People. Takie "przerywniki" mają na celu po pierwsze odrobinę rozluźnić atmosferę i odstresować kandydata, a po drugie - poznać nieco jego charakter. Takie pytania są podczas wielu rozmów standardem, nie są zabronione, więc możesz się ich spodziewać. Jak wygląda to od strony prawnej? Kodeks pracy wyznacza zakres informacji, których podania pracodawca może żądać od kandydata. I tak można pytać o imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania i adres do korespondencji, imiona i nazwiska rodziców, wykształcenie, doświadczenie zawodowe. Pracodawca może żądać udokumentowania wymienionych wyżej informacji - tak mówi art. 221 § 1, § 3 § 4 kodeksu pracy. Oprócz tego możesz być poproszony o świadectwa pracy z poprzednich miejsc zatrudnienia, dyplomy ukończenia szkół i kursów, opinie poprzednich pracodawców. Przyszły pracodawca ma również prawo poprosić cię o orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań lekarskich do wykonywania pracy na stanowisku, na które aplikujesz.

a tego zdecydowanie nie

Podczas spotkania z rekruterem nie mogą pojawić się pytania o plany osobiste na przyszłość np. założenie rodziny, czy macierzyństwo. Wszelkie kwestie dotyczące życia osobistego nie powinny i nie mogą być tematem rozmowy kwalifikacyjnej. - Pytania o wyznanie religijne, pochodzenie etniczne, orientację seksualną, poglądy polityczne są niedopuszczalne. - zaznacza Monika Podgórska. - Pracodawca nie ma prawa pytać o naszą rodzinę, o wykształcenie naszych rodziców, współmałżonków, stanowiska na jakich oni pracują. Takie pytania nie są bezpośrednio związane z naszym doświadczeniem zawodowym i rodzą ryzyko dyskryminacji, a ta kwestia jest jasno określona w polskim prawie pracy - podkreśla. Marta Chrustowicz z agencji rekrutacyjnej Promedica24 precyzuje, że pytanie kobiety o planowaną ciążę, czy zamążpójście podchodzi pod dyskryminację płciową. Ty możesz odmówić odpowiedzi na podobne pytania, a pytającemu za ich zadawanie grożą konsekwencje prawne.

Prawo pracy chroni przyszłych pracowników przed próbami naruszenia ich dóbr osobistych czy praktykami dyskryminacyjnymi. Reguła jest prosta - pracodawca może pytać o to, na co pozwala mu prawo. Reszty może dowiedzieć się, jeżeli jego przyszły pracownik zgodzi się powiedzieć. Pracodawca, który pyta o więcej niż zezwalają na to przepisy (żąda danych nieadekwatnych do celu, jaki chce osiągnąć) lub przetwarza dane osobowe, do których przetwarzania nie jest uprawniony, może narazić się na odpowiedzialność karną. W takim przypadku możesz zażądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny - mówi o tym art. 23 i 24 kodeksu cywilnego.

A czego tobie nie wolno?

Kandydat podobnie jak i pracodawca ma prawo pytać o wszystkie aspekty związane z pracą, danym stanowiskiem, o które się ubiega, swoim wynagrodzeniem, czy przyszłymi obowiązkami. - Jednakże pytania o poprawność polityczną firmy, czy o kwestie dyskryminacji płci lub związane ze sferą wynagrodzeń innych pracowników lepiej pominąć - radzi Dominika Mamro. - Wszelkie pytania odnośnie danego stanowiska i zakresu obowiązków są jak najbardziej pożądane, a nad pozostałymi trzeba się zastanowić, czy są na pewno na miejscu i czy przypadkiem nie obrażą, zażenują czy wprawią w kłopot osobę rekrutującą.

Podczas etapu, kiedy to ty zadajesz pytania, masz szansę pokazać się z jak najlepszej strony. Pytaj o konkrety, które związane są z pracą, o zarobki spytaj na końcu, nie na początku rozmowy, bądź zrelaksowany, ale nie spoufalaj się zbytnio z rekrutującym. Pamiętaj, że rozmowa kwalifikacyjna to spotkanie formalne, a nie pogawędka w rodzaju "u cioci na imieninach". Przestrzegania zasad i norm zapisanych w kodeksie pracy wymagaj od pracodawcy, ale i od siebie.

Lista zakazanych pytań

Czy zamierza Pani/Pan założyć rodzinę?

Czy jest Pani w ciąży?

Czy planuje Pani powiększenie rodziny?

Czy jest Pani/Pan pochodzenia żydowskiego?

Czy była Pani/Pan członkiem jakiejś partii politycznej?

Z jaką opcją polityczną się Pani/Pan utożsamia?

Jakiego jest Pani/Pan wyznania?

Czy jest Pani/Pan heteroseksualna/y?

Ile ma Pani/Pan dzieci?

Jakiego wyznania są Pani/Pana rodzice?