Natalia Ligmann-Lubczyńska: Co to jest choroba zawodowa?

Posiłkując się Kodeksem Pracy i Rozporządzeniem Rady Ministrów możemy stwierdzić, że aby daną chorobę zaklasyfikować jako zawodową, musi ona widnieć w wykazie chorób zawodowych i być spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania obowiązków służbowych. Do zachorowania może dojść w pracy, w czasie zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych systemu oświaty, zajęć w szkole wyższej lub zajęć na studiach doktoranckich, w czasie odbywania praktyki studenckiej lub naukowej, a także przy pracy w Ochotniczych Hufcach Pracy na innej podstawie niż umowa o pracę.

Zastanawiam się więc, czy np. wykładowca doświadczający poważnych powikłań po użądleniu przez osę podczas wykładu może ubiegać się o przyznanie świadczeń przysługujących z tytułu choroby zawodowej?

To zdarzenie nie będzie potraktowane jako choroba zawodowa, lecz jako wypadek przy pracy. Inna byłaby sytuacja gdyby wykładowca został ukąszony przez kleszcza podczas prowadzenia zajęć w plenerze, co wywołałoby u niego zakażenie pasożytnicze w postaci boreliozy. Choroba ta jest w wykazie chorób zawodowych i na pewno wykładowca mógłby starać się o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej.

Czy w określonych środowiskach zawodowych pracownicy są bardziej narażeni na choroby, niż w innych?

Oczywiście, że tak. Zwłaszcza tam, gdzie pracownicy są narażeni na czynniki fizyczne, chemiczne, biologiczne i psychofizyczne szkodliwe dla zdrowia. Do pierwszych zaliczamy np. hałas, mikroklimat, promieniowanie elektromagnetyczne, ale również wibracje mogące powodować zespół wibracyjny wywołany długotrwałą pracą przy użyciu różnego rodzaju młotów pneumatycznych lub elektronarzędzi. Co ciekawe, wiele przypadków zespołu wibracyjnego stwierdza się nie tylko w branży budowlanej, czy górniczej, ale również u lekarzy stomatologów. Objawiają się one m.in. bladością palców, odrętwieniem rąk i nadmierną wrażliwością na zimno.

A jakie negatywne skutki mogą powodować czynniki chemiczne i fizyczne?

Zwiększone narażenie na kontakt z czynnikami chemicznymi może skutkować np. pylicą u górników kopalń węgla czy alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry. Osoby pracujące w szpitalach są narażone na kontakt z czynnikami biologicznymi mogącymi powodować choroby zakaźne.

Obciążone psychofizycznie będą z kolei osoby podnoszące i dźwigające ciężary, osoby młodociane i kobiety pracujące w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla ich zdrowia.

Warto zauważyć, że wśród chorób zawodowych są dolegliwości dotykające całej populacji (np. choroby narządu głosu dokuczające nie tylko nauczycielom, zakażenia pasożytnicze), jak i choroby charakterystyczne dla danego środowiska pracy (np. zespół cieśni nadgarstka mający charakter choroby zawodowej pracowników biurowych pracujących przy komputerze).

W jaki sposób pracodawca może zadbać o zmniejszenie ryzyka zachorowań?

Przede wszystkim przez zapewnienie pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w szczególności przez ograniczenie ryzyka zawodowego. Na przykład dla pracownika biurowego będzie to stanowisko pracy zgodne z ergonomią (ustawienie monitora komputerowego względem linii wzroku, dostęp naturalnego światła, wentylacja). Zatrważających wyników dostarczyło badanie Ergotestu sprzed kilku lat: ponad 60 proc. pracowników biurowych uskarża się na bóle pleców i karku, a tylko 1 proc. badanych osób pracuje na stanowisku spełniającym wymogi ergonomii! Ponadto, istotna jest profilaktyka: stosowanie odzieży i obuwia roboczego, odpowiednich maszyn i narzędzi zgodnych z przepisami oraz szkolenia pracownicze.

W jaki sposób pracownik może uchronić się przed chorobą zawodową?

Zrobi to, jeżeli będzie stosował się do wytycznych zawartych w obowiązujących przepisach, normach, regulaminach i instrukcjach dotyczących BHP. Sama ich znajomość nie wystarczy, dlatego warto uczestniczyć w szkoleniach i instruktażach z tego zakresu. Istotne jest zachowanie ładu i porządku w miejscu pracy, ale także dbanie o urządzenia i sprzęt, których używamy.

Nie wolno też zapominać o badaniach lekarskich z tytułu medycyny pracy. I trzeba obserwować swój organizm. Dla przykładu: w Polsce dwukrotnie więcej nauczycieli i trenerów sportowych skarży się na choroby krtani, niż w krajach zachodnich. Zdaniem specjalistów powodem jest nieprawidłowa emisja głosu, a także towarzyszące temu palenie papierosów. Dobrze, aby osoba pracująca głosem znała zasady jego prawidłowej emisji.

Jakie świadczenia przysługują pracownikowi, u którego stwierdzono chorobę zawodową?

Z tytułu chorób zawodowych przysługują różnego rodzaju świadczenia, m.in. zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, jednorazowe odszkodowanie, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna czy dodatek pielęgnacyjny, pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne. Rodzaj świadczenia zależy od okoliczności zachorowania, możliwości dalszego podjęcia pracy i ograniczeń wynikających z choroby dla poszkodowanego.

Jak wygląda procedura orzekania o chorobie zawodowej? Co pracownik powinien zrobić, gdy podejrzewa ją u siebie?

Po pierwsze należy pamiętać, że takie podejrzenie można zgłosić nie tylko w okresie zatrudnienia, ale także po jego zakończeniu np. będąc na emeryturze lub po zmianie miejsca zatrudnienia. Jednak nie później, niż na to pozwalają terminy określone w wykazie chorób zawodowych.

Zgłosić podejrzenie choroby zawodowej u danego pracownika może:

pracodawca;

lekarz (również stomatolog) podejrzewający u pacjenta chorobę zawodową;

sam pracownik za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną.

Wyżej wymienione osoby mogą zgłosić podejrzenie o zaobserwowanej u siebie chorobie państwowemu inspektorowi sanitarnemu właściwemu dla danego miejsca pracy lub inspektorowi pracy. Inspektor sanitarny kieruje pracownika na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, po czym ocenia dane z orzeczenia lekarskiego i stopień narażenia zawodowego. Następnie decyduje, czy są podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika, czy nie.