Po dyżurze ekspertów PIP: odpowiadamy na najpopularniejsze pytania

bsn
17.04.2013 , aktualizacja: 18.04.2013 18:31
A A A
W poniedziałek 15 kwietnia, w redakcji "Gazety" odbył się dyżur specjalistów z Państwowej Inspekcji Pracy, poświęcony umowom cywilnoprawnym. Na pytania czytelników odpowiadali Wojciech Gonciarz i Katarzyna Pietruszyńska, oboje z Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy. Oto odpowiedzi na najciekawsze pytania.
Czym różni się umowa o pracę od umów cywilnoprawnych (zlecenie, umowa o dzieło) i co należy rozumieć pod pojęciem samozatrudnienia?

W Polsce najwięcej osób jest zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Z pracodawcą wiąże ich tzw. stosunek pracy. Poza nim istnieją inne, prawnie dopuszczalne formy świadczenia pracy w postaci umów cywilnoprawnych - umowa zlecenia czy o dzieło. Osoby wykonujące pracę na podstawie tych umów nie są pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy (w konsekwencji nie mają do nich zastosowania przepisy dotyczące m.in. czasu pracy, czy wynagrodzenia za pracę).

Przez nawiązanie stosunku pracy (czyli podpisanie umowy o pracę) pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Do cech stosunku pracy należą także: osobiste świadczenie pracy przez pracownika, ciągłość stosunku pracy (pracownik zobowiązuje się do starannego działania, nie zaś uzyskania określonego rezultatu). Pracownik nie ponosi też ryzyka związanego z jego zatrudnieniem (ryzyko gospodarcze, produkcyjne i osobowe obciąża pracodawcę).

Natomiast umowy zlecenia, czy o dzieło są regulowane przepisami Kodeksu cywilnego. W przeciwieństwie do umowy o pracę, przedmiotem umowy zlecenia jest wykonanie określonych umownie czynności, a w przypadku umowy o dzieło wykonanie oznaczonego dzieła. Takie umowy nie stwarzają stosunku podporządkowania, bo zleceniobiorca (wykonawca) nie wykonuje swoich zadań pod kierownictwem zleceniodawcy (zamawiającego), a więc nie ma zależności charakterystycznej dla stosunku pracy. Co więcej przyjmujący zlecenie może w określonych przypadkach powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej, pracownik musi świadczyć pracę osobiście.

Tzw. samozatrudnienie polega z kolei na założeniu własnej działalności gospodarczej i świadczeniu usług na rzecz innych podmiotów jako przedsiębiorca.

O rodzaju zawartej umowy decydują jej strony. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 22 § 11 Kodeksu pracy, jeśli praca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, (praca wykonywana w warunkach podporządkowania, w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę) to należy się etat, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Zatem o tym, jakiego rodzaju stosunek prawny łączy strony decyduje nie nazwa zawartej przez nie umowy, lecz rzeczywiste warunki wykonywania pracy.

Czy pracując na umowie zlecenia mam prawo do urlopu?

Umowa zlecenia jest regulowana przepisami Kodeksu cywilnego. W odróżnieniu od Kodeksu pracy, który gwarantuje pracownikom prawo do corocznego urlopu wypoczynkowego, Kodeks cywilny nie przewiduje takiego uprawnienia w odniesieniu do zleceniobiorców. Co do zasady osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych nie mają zatem prawa do urlopu, chyba że co innego wynika z zawartej przez nich umowy. Strony umowy zlecenia mogą się umówić, że zleceniobiorcy przysługuje określonej długości płatny urlop.

Czy lektorzy w szkole języków obcych mogą być zatrudnieni na podstawie umowy o dzieło?

Umowa o dzieło to tzw. umowa rezultatu, jej przedmiotem jest zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do wykonania dla zamawiającego określonego w umowie dzieła, tj. osiągnięcia uzgodnionego przez strony rezultatu. Praca lektorów zatrudnionych w szkole języków obcych polega na prowadzeniu zajęć z uczniami według z góry ustalonego grafiku i w miejscu wyznaczonym przez szkołę. W takim przypadku nie ma zatem podstaw do zawarcia umowy o dzieło, bo przedmiotem zobowiązania lektora nie jest wykonanie określonego dzieła, lecz cykliczne świadczenie pracy polegającej na nauczaniu języka obcego.

Jestem zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Czy i jakim składkom na ubezpieczenie podlega moja umowa?

Obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu wypadkowemu i zdrowotnemu podlegają osoby, które wykonują pracę m.in. na podstawie umowy zlecenia. Ubezpieczenie chorobowe jest natomiast dobrowolne.

Jestem zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, zawartej na okres 3 miesięcy. Czy mogę wypowiedzieć taką umowę?

Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego zarówno zleceniodawca, jak i zleceniobiorca, może wypowiedzieć umowę zlecenia w każdym czasie. Jednakże gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, zleceniobiorca jest odpowiedzialny za powstałą szkodę. Nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Wypowiedzenie zlecenia następuje ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strona w dokonanym wypowiedzeniu określa inny termin zakończenia umowy. Ponadto w umowie zlecenia można określić termin wypowiedzenia umowy. Dodatkowo należy wskazać, że w myśl orzecznictwa Sądu Najwyższego umowa zlecenia zawarta na czas oznaczony może być wypowiedziana przez każdą ze stron w każdym czasie (tak wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2004 r., IV CK 640/03, opubl. w OSNC z 2005, z. 9, poz. 157).

Do lutego br. byłem zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Umowa została rozwiązana na mocy porozumienia stron i od tego czasu jestem zatrudniony na umowie zlecenie. Czy pracodawca może zastąpić umowę o pracę umową zlecenia?

Pracodawca nie może zastąpić umowy o pracę umową zlecenia przy niezmienionych warunkach wykonywania pracy (tzn. praca wykonywana w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę i pod jego kierownictwem). Jeżeli więc pracownik nadal wykonuje tę samą pracę, którą świadczył w ramach stosunku pracy, to działanie pracodawcy narusza przepisy prawa pracy. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone karą grzywny do 30 000 zł. W takiej sytuacji pracownik może złożyć skargę w okręgowym inspektoracie pracy właściwym dla siedziby pracodawcy. Inspektor pracy nie ujawni informacji, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, chyba że zgłaszający skargę wyrazi na to pisemną zgodę.

Byłem zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez kilka lat. Umowa ta została tydzień temu rozwiązana przez pracodawcę z powodu likwidacji mojego stanowiska pracy. W chwili obecnej mam ofertę zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia na 3 miesiące. Czy po zakończeniu tego zlecenia będę mógł otrzymać zasiłek dla bezrobotnych?

Problematykę świadczeń dla osób pozostających bez pracy reguluje szczegółowo ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415). W sytuacji przedstawionej w pytaniu bezrobotny uzyska prawo do zasiłku dla bezrobotnych po zakończeniu umowy zlecenia. Zgodnie z przepisem art. 71 wskazanej ustawy prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu za każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli nie ma dla niego propozycji odpowiedniej pracy (propozycji stażu, przygotowania zawodowego dorosłych, szkolenia, prac interwencyjnych lub robót publicznych) oraz w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy. W tym okresie nie uwzględnia się jednak okresów urlopów bezpłatnych trwających łącznie dłużej niż 30 dni.

Zobacz także
Skomentuj:
Zaloguj się lub komentuj jako gość

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX