Wagary od pracy - urlop sabbatical

Aleksandra Strojek, Sedlak & Sedlak
03.06.2011 , aktualizacja: 04.07.2011 16:52
A A A
Najwyższy czas, żeby pomyśleć o letnim urlopie

Najwyższy czas, żeby pomyśleć o letnim urlopie (Fot. Damian Kramski / AG)

Urlopy sabbatical to benefit oferowany przez niektóre przedsiębiorstwa. Chcąc wytłumaczyć jego koncepcję, warto przytoczyć tzw. gap year (rok przerwy), na który pomiędzy kolejnymi etapami edukacji lub tuż przed rozpoczęciem pracy decydują się absolwenci uczelni wyższych. Jest to czas na poszukiwanie nowych wartości, oderwanie się od rutyny.
Sabbatical to urlop dla profesjonalistów - pracowników z wieloletnim doświadczeniem zawodowym, którzy sprawdzili się na swoim stanowisku. Wypaleni bądź zaangażowani we własny rozwój chcą jednak odpocząć od zawodowej codzienności nie rezygnując przy tym z pracy i/lub wynagrodzenia.

Prestiżowy przywilej

Sabbatical (z j. greckiego: sabbaton - przerwa) został przeszczepiony do biznesu ze świata akademickiego. Pierwszy udokumentowany urlop sabbatical przyznano na Uniwersytecie Harvarda pod koniec XIX wieku. Pracownikom naukowym o stażu pracy większym niż 7 lat uczelnia oferowała pół semestru pełnopłatnego urlopu bądź dwa semestry wolnego z 50% wynagrodzeniem. W świecie korporacji pierwsze ścieżki w dziedzinie sabbatical przecierał McDonald's. Do dziś płatny ośmiotygodniowy urlop przysługuje tam pracownikom związanym z przedsiębiorstwem przez ponad dekadę. Po sieci McDonald's przyszła kolej na innych dużych graczy rynkowych - Nike, IBM, Intel czy American Express. Pomimo rosnącego zainteresowania, sabbatical nadal nie jest popularnym benefitem. O jego prestiżu świadczy fakt, że obecność sabbatical w kafeterii świadczeń jest wysoko punktowana w rankingach atrakcyjności pracodawców. Ekskluzywność benefitu jest jednak duża. W konkursie magazynu "Fortune" na najatrakcyjniejszych pracodawców USA w 2009 roku, wśród finałowej setki znalazło się jedynie 19 firm, które dają możliwość dodatkowych i pełnopłatnych wakacji.

Sabbatical w praktyce

Z kilku niezależnych badań wynika, że w Stanach Zjednoczonych - kolebce urlopów sabbatical - na dodatkowy wypoczynek wybrać mogą się pracownicy co piątego przedsiębiorstwa. Samo zatrudnienie w szeregach takiej firmy nie gwarantuje jednak, że pracownik będzie miał możliwość odpoczynku na koszt pracodawcy. Warunkiem otrzymania urlopu jest na przykład: określony staż pracy (zazwyczaj około 5-10 lat ciągłego zatrudnienia) i\lub konieczność przedstawienia korzyści, jakie pracodawca odniesie po powrocie "wypoczętego" pracownika. Sposób spędzania wolnego czasu w większości przypadków zależy od decyzji pracownika. Pomysłów na urlop może być tyle, ile osób, które go podejmują. - Każdy sabbatical jest "szyty na miarę" przez samych zainteresowanych. Najczęstszą opcją są podróże, popularny jest także rozwój osobisty i wolontariat - mówi Marek Słowiński z portalu gapyear.pl, w którym polscy urlopowicze sabbatical dzielą się wrażeniami z własnych doświadczeń. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pracodawca stawia pracownikowi pewne warunki związane z urlopem. Dotyczy to na przykład firm zaangażowanych społecznie. Wymagają one, aby określoną część urlopu poświęcić na działalność charytatywną na rzecz konkretnej organizacji lub społeczności.

Czas trwania sabbatical zależy od oferującej go firmy. Przeciętny wymiar dodatkowego urlopu waha się zazwyczaj między 3 a 6 miesiącami. Występują także urlopy znacznie krótsze (np. dwu-, czterotygodniowe) lub dłuższe (do 12 miesięcy). W przypadku krótkiego sabbatical niektóre przedsiębiorstwa pozwalają łączyć okres dodatkowego urlopu ze "standardowymi" dniami urlopowymi. Pracodawca decyduje również czy w czasie sabbatical pracownik będzie otrzymywać wynagrodzenie oraz ustala jego wysokość.



Niektórzy pracodawcy decydują się na objęcie sabbatical umową lojalnościową. Powracający z urlopu zobowiązani są do przepracowania w firmie np. minimum 12 kolejnych miesięcy. W przypadku, gdy pracownik zdecyduje się odejść przed upływem ustalonego terminu, zwraca pracodawcy proporcjonalnie wyliczoną część wynagrodzenia, które otrzymywał w trakcie trwania urlopu. Większość przedsiębiorstw liczy jednak na to, że pracownik pozostanie lojalny dzięki samej możliwości skorzystania z urlopu i nie obwarowuje sabbatical dodatkowymi warunkami.

Urlop z korzyścią dla pracodawcy

Obok większej lojalności, główne oczekiwania pracodawców związane z dodatkowym urlopem to: większa kreatywność, zaangażowanie oraz motywacja i wydajność pracowników po powrocie do pracy. Wśród pracodawców panuje również przekonanie, że sabbatical to doskonały sposób na zatrzymanie personelu w firmie. Pracownik z trzyletnim stażem i świadomością, że po pięciu latach pracy może wypoczywać na koszt "chlebodawcy", jest bardziej skłonny do pozostania w firmie niż ten, który nie ma takiej perspektywy. Opinie pracodawców mają swoje uzasadnienie. Z ankiety przeprowadzonej przez Computer World wynika, że ruchomy czas pracy oraz programy promujące równowagę praca-życie (w tym urlopy sabbatical) to główne metody zapobiegania utracie pracowników praktykowane przez laureatów konkursu "Best Place to Work in IT".

Sabbatical jest również bardzo dobrą "przynętą" na reprezentantów pokolenia Y. Dla tej grupy pracowników możliwość zachowania odpowiednich proporcji między życiem osobistym a zawodowym jest jednym z ważniejszych kryteriów przy podejmowaniu decyzji o wyborze pracodawcy. Istotne jest także znaczenie dodatkowego urlopu dla wizerunku firmy. Wdrożenie sabbatical wpływa pozytywnie na reputację firmy wśród potencjalnych pracowników.

W czasach kryzysu bezpłatny sabbatical staje się ponadto alternatywą dla redukcji personelu. Pracownik zostaje zwolniony z obowiązku pracy na określony czas, w trakcie którego nie jest wynagradzany. Przedsiębiorstwo gwarantuje jednak, że w momencie, gdy wskaźniki ekonomiczne ulegną poprawie, "urlopowicz" będzie kontynuował pracę w jej szeregach.

Jeszcze inną korzyść z dodatkowych urlopów dostrzegł rząd Finlandii. W połowie lat 90-tych kraj ten włączył sabbatical w program walki z bezrobociem. Wysyłając pracownika na sabbatical, fińskie przedsiębiorstwa zobowiązane są do zatrudnienia na czas urlopu osoby bezrobotnej. Otrzymują przy tym duże wsparcie finansowe - z budżetu państwa opłacane jest wynagrodzenie urlopującego pracownika (równe 70% zasiłku dla bezrobotnych, a dla osób z 25-letnim stażem pracy - 80%) i pokryte subsydia, które przysługują pracodawcy z tytułu pensji wypłacanej aktywowanemu zawodowo bezrobotnemu.

Na ile w i w jakich firmach?

Prym w przyznawaniu urlopów sabbatical wiedzie branża IT. W środowisku informatycznym benefit wywodzi się z czasów rozkwitu Doliny Krzemowej, kiedy pracę na pełnych obrotach i w niestandardowych godzinach starano się zrekompensować dodatkowym urlopem. Z sabbatical często korzystają również pracownicy firm konsultingowych i badawczych oraz osoby zatrudnione w mediach. W przypadku tych pierwszych sabbatical podejmowany jest przede wszystkim ze względów naukowych i edukacyjnych, takich jak przygotowania do branżowego egzaminu, realizacja projektu badawczego czy dokończenie pracy naukowej. Dla pracowników mediów urlop to szansa na poszerzenie horyzontów i zdobycie nowych doświadczeń.

Wśród rodzimych firm sabbatical jest nadal rzadko spotykany. W polskich realiach pracowników przez długi czas satysfakcjonowały mniej "luksusowe" benefity - samochód służbowy, laptop czy płaca nieodbiegająca od europejskich standardów. Wykorzystywano je zarówno jako narzędzia motywacyjne, jak i przyciągające do firmy najbardziej wykwalifikowanych pracowników i zatrzymujące ich w szeregach przedsiębiorstwa. Wdrażanie urlopów sabbatical nie było konieczne. Dodatkowym czynnikiem jest brak odpowiednich regulacji prawnych: - Sabbatical w Polsce przybiera formę dobrej woli pracodawcy. Nie ma bowiem innej możliwości płatnego urlopu niż standardowe, kodeksowe rozwiązania - podkreśla Arkadiusz Koperek z portalu wynagrodzenia.pl. Istotna jest także niepewność, jaką w stosunku do programu zgłaszają pracownicy. Niewielka stabilność polskiego rynku pracy powoduje, że obawiają się oni, iż w trakcie urlopu ich stanowisko zostanie zlikwidowane lub pracownik-zastępca okaże się bardziej wydajny czy kompetentny. Eksperci uważają jednak, że sabbatical to trzecia ścieżka w zarządzaniu karierą zawodową - alternatywa między pracoholizmem i zupełnym poświęceniem się pracy, a traktowaniem jej jedynie jako źródło dochodu. Wraz z rozwojem polskiego rynku pracy i generacyjną zmianą wśród pracowników, urlopy sabbatical będą stawać się coraz bardziej powszechne. Wydaje się, że lata popularności programu ciągle są przed nami.

Zobacz także